Waarheidsvinding steeds lastiger door digitalisering?

Recent gaf ik een lezing over de toekomst van rampen. Niet echt een gezellig onderwerp maar daar behandelde ik mogelijke potentiële gevaren voor Nederland. Een aspect dat door de digitalisering onder druk staat is waarheidsvinding en publieke opinie. De politie, waar ik vaak sessies verzorg, kwam ook met het statement dat door de digitalisering waarheidsvinding steeds lastiger is.

De digitalisering maakt het eenvoudig om iedereen alles te laten zeggen. Zonder dat deze mensen dat zelf ooit hebben gezegd. Realtime kunnen we beelden aanpassen, stemgeluid opnemen en mensen alles laten vertellen. Het is zo geavanceerd dat anderen niet het idee hebben dat ze naar 'fake beelden' kijken. Toevallig werd er recent een voorbeeld getoond van Obama waarbij men bewees hoe eenvoudig het is geworden om realtime manipulatie van beelden te doen. Bekijk zeker even de onderstaande video.

daarbij komt dat we inmiddels leven in een beeldcultuur. Spraak is daarbij de nieuwe interface aan het worden tussen mens en machine. Zoekmachines hebben als ultieme droom om spraak doorzoekbaar te maken. Waar gaat het naar toe? Wie kunnen we nog geloven en wat kunnen we nog vertrouwen? Het aantal digitale factcheckers neemt exponentieel toe (Rise of factcheckers Europe, Reuters).

Ondertussen krijgen mensen die openlijk onzin verklaren de machtigste posities. Kijk maar naar het 'fenomeen' Trump. We leven in een tijdperk van alternatieve feiten. Wat is nog waarheid en hebben we nog wel interesse in diezelfde waarheid? Of zorgt technologie ervoor dat we alleen nog maar geinteresseerd zijn in feiten die in ons eigen straatje passen? We zoeken bevestiging van de dingen die we willen horen. Algoritmes versterken onze eigen mening en geven ons die content die ons denkbeelden bevestigd. Want deze algoritmes 'leren' van ons en denken dat we dat willen lezen. Zo wordt onze eigen leefwereld door technologie alleen maar kleiner. Lang leve de democratisering door technologie. Het lijkt wederom een absoluut onzin praatje. Technologie verkleint onze wereld alleen maar is wellicht een betere conclusie?

Willen we de waarheid nog wel kennen? En uiteraard wat is waarheid? Daar kunnen we hele lange discussies over hebben. Feit is wel dat technologie het eenvoudiger dan ooit maakt om mensen te beinvloeden. Niet voor niets was een statement van het World Economic Forum dat de grootste bedreiging voor de democratie inmiddels nieuwe technologie is. Berichtgeving is te beperkt en de waarheid vaak ver te zoeken.

Kijkende naar de toekomst en technologische ontwikkelingen dan zullen we zien dat manipulatie steeds eenvoudiger wordt. Hoe ver gaat het als ons lichaam versmolten is met technologie. Kan dan ons onderbewustzijn worden beinvloedt. Dat lijkt verder weg dan het is maar is misschien juist wel dichterbij? Uiteraard is er ook een andere kant. Technologie biedt ons ook de tools om te achterhalen wat er wordt gezegd. Steeds meer zoekmachines bieden factchecking aan. Het is dus, zoals gewoonlijk, een ratrace aan het worden. Een ratrace waarbij we ons wellicht meer moeten richten op het gezonde verstand en het opleiden van onze kinderen om met die digitale informatie om te gaan. Want laten we eerlijk wezen. Het overgrote deel wat we vinden online is de grootst mogelijke onzin.