Jongeren en mentale gezondheid: een stille crisis die versnelt

Ik wilde er eigenlijk niet over beginnen maar het onderwerp is te belangrijk om niet te vermelden. Ook al kennen velen van ons deze toch wel trieste trend.

Onderzoekers analyseerden gegevens uit tientallen landen tussen 1990 en 2021 en ontdekten een duidelijk patroon: mentale gezondheidsproblemen onder jongeren nemen al decennialang toe.

Het gaat daarbij niet om één specifiek probleem, maar om een breed spectrum, waaronder:

• depressie
• angststoornissen
• gedragsproblemen

Wat opvalt: deze stijging is consistent over verschillende regio’s en culturen. Het is dus geen lokaal probleem, maar een wereldwijd fenomeen.

COVID-19 als kantelpunt

Hoewel de stijgende lijn al zichtbaar was, markeert de COVID-19-pandemie een duidelijke versnelling.

Tijdens en na de pandemie zagen onderzoekers:

• een scherpe toename in angst en depressie
• meer sociale isolatie
• grotere onzekerheid over de toekomst

Voor veel jongeren vielen juist in deze periode belangrijke structuren weg: school, sociale contacten en dagelijkse routines. Belangrijk aspect wat het onderzoek duidt is dat COVID-19  bestaande problemen niet heeft veroorzaakt, maar wel versterkt.

Waar komt deze toename vandaan?

De grote vraag is natuurlijk: waarom gebeurt dit? Het onderzoek wijst niet naar één oorzaak, maar naar een combinatie van factoren die elkaar versterken. Veel ervan kunnen we waarschijnlijk zelf wel bedenken en zijn ook in andere onderzoeken benoemd. Hieronder een overzicht. 

1. Toenemende prestatiedruk

Jongeren ervaren meer druk om te presteren — op school, sociaal en later in hun carrière. Falen voelt minder als een leermoment en meer als een risico.

2. De invloed van technologie en sociale media

De constante vergelijking met anderen, de drang om zichtbaar te zijn en de overload aan prikkels zorgen voor:

• meer onzekerheid
• minder rust
• en een vertekend zelfbeeld

Hulde aan de technologische 'vooruitgang'. Al zijn er ook postieve aspecten aan de digitalisering uiteraard

3. Minder echte sociale verbinding

Hoewel jongeren continu online verbonden zijn, neemt diepere sociale interactie af. Eenzaamheid is daardoor paradoxaal genoeg toegenomen.

4. Onzekerheid over de toekomst

Thema’s zoals klimaatverandering, economische druk, geopolitiek en maatschappelijke veranderingen zorgen voor een onderliggende spanning over wat de toekomst brengt.

5. Minder mentale hersteltijd

Deze is ook zeer interessant. Laten we ons meer gaan vervelen want dat is zo belangrijk. De wereld staat altijd “aan”. Jongeren hebben minder momenten zonder prikkels, wat herstel en reflectie bemoeilijkt.

6. Meer bewustzijn en diagnose

Een deel van de stijging komt doordat mentale problemen beter worden herkend en minder taboe zijn. Maar dat verklaart slechts een deel van het verhaal.

De toekomst?

Dit onderzoek onderstreept één ding: mentale gezondheid bij jongeren is geen individueel probleem meer, maar een maatschappelijk vraagstuk.

De uitdaging ligt op meerdere niveaus:

• onderwijs (meer aandacht voor mentale weerbaarheid)
• zorg (toegankelijker en preventiever)
• samenleving (minder druk, meer ruimte voor ontwikkeling)

Ik wil me vooral op die samenleving richten. Wat houden we met z'n allen in stand? Als ouders bijvoorbeeld. Ik weet nog het confronterende gesprek met jongeren tijdens sessies met de KinderTrendrede en daar kwam naar voren: laten we ophouden met praten over hoger en lager onderwijs. Wij krijgen daar stress van. Alsof het slechter of beter is. Ik kan het daar alleen maar mee eens zijn. En als jongeren dit tegen je zeggen dan kan ik u vertellen: dat komt binnen. 

Het rapport laat zien dat de oorzaken dieper liggen. In hoe we leven, presteren en met elkaar verbonden zijn. Hopelijk is dit artikel een extra motivatie om aan de slag te gaan. Want achter elke statistiek zit een jongere die probeert zijn plek te vinden in een wereld die steeds minder pauze kent.